|
ROMOLOŠKE STUDIJE Letnja škola Predrasude i stereotipi koje su evropski narodi formirali prema Romima mogu se podeliti u dve vrednosno različite grupe:
Iz druge grupe predrasuda rađala se mržnja koja je dosezala do neshvatljive netrpeljivosti, ksenofobije i genocida. Međutim, i u savremenim balkanskim društvima uočljiva je latentna, a češće nego što bi se moglo očekivati na kraju XX veka, i otvorena netrpeljivosti prema Romima. Prema istraživanjima koja je 1994. godine BBSS Gallup International obavio u Albaniji, Rumuniji i Makedoniji, a Marketing Consalt OOD u Bugarskoj, najveći stepen netrpeljivosti i netolerancije balkanski narodi ispoljavaju prema pripadnicima romske etničke grupe. Nastojanja savremenih postsocijalističkih država da uglavnom normativno unaprede položaj pripadnika romske etničke grupe više su motivisana pritiscima evropskih regionalnih organizacija (SE, OEBS, EU), nego što je u ovim društvima sazrela svest o prevazilaženju bede etnocentrizma. U prilog tome govore i nastojanja da se Romima nametne lična odgovornost za nepovoljni socijalni status grupe, premda nije reč ni o čemu drugom nego o rekonceptualizovanom stereotipu po kome se Romi ne mogu izvući iz materijalne i kulturne bede isključivo zbog kolektivnih antropoloških i socio-psiholoških preddispozicija. Pri tome se olako zaboravlja da je, poslednjih decenija, potpuno razorena ekonomska osnova istočnoevropskih Roma. Dekolektivizacija, prelazak na tržišno privređivanje, kompetitivni uslovi zapošljavanja, povećanje troškova javnih službi i osiromašenje socijalnih fondova pogodili su ne samo marginalne grupe, već i dobar deo srednjeg društvenog sloja. Raniji neatraktivni i niskoprofitni poslovi postali su nužnost za osiromašene pripadnike većinske populacije, koja je, zahvaljujući unutargrupnoj solidarnosti, potisnula Rome ka margini. Neka istraživanja upozoravaju da su učestali napadi na Rome u postkomunističkim državama reakcija osiromašenog društva na ekonomski, socijalno i politički najslabiju grupu, kojoj se pripisuje krivica za sopstveni nepovoljan društveni i ekonomski status. Istovremeno, kod Roma je stasala generacija intelektualaca i aktivista sposobnih da prepoznaju i artikulišu nacionalne i političke ciljeve. Jačanje progresivnog romskog pokreta, uz održavanje tradicionalnog animoziteta drugih etničkih zajednica prema njima, usloviće jačanje nacionalizma i dublju etničku homogenizaciju Roma. Anahroni modeli etničkog primordijalizma prijemčivi su većini kultura u regionu, jugoistočne Evrope, te u takvim okolnostima može doći do novih konflikata i dubljeg narušavanja, ionako krhke stabilnosti u regionu. Pretpostavke međuetničke tolerancije u savremenim predemokratskim društvima često su ugrožene politizacijom i političkom instrumentalizacijom etnosa. Osnove političkog inžinjeringa, odnosno puka eksploatacija etnosa počivaju na predubeđenjima, predrasudama i nasleđenim etničkim podelama. Jačanje etničkih pokreta i političkih partija govori o nezrelosti celokupne političke zajednice da razluči političku sferu koja bi po prirodi stvari morala da bude jednako otvorena za sve članove društva. Poboljšanje međuetničkih odnosa moguće je ostvarititi vaspitanjem naroda u regionu za život u multikulturalnim, limitrofnim zajednicama u kojima se relativno uspešno relativizuju etničke isključivosti. Limitrofne sredine mogu biti izvor nesuglasica, sporova i deoba, ali i mesta prožimanja i susreta ljudi dobre volje. U tom smislu, tolerancija i uvažavanje različitosti između etničkih, jezičkih, verskih i drugih društvenih grupa, mogu postati prirodna brana diktaturama jednoobraznosti i preterano naglašene specifičnosti. Tolerancija, težnja kompromisu i uspostavljanju dijaloga veštine su koje, međutim, poseduju samo retki pojedinci i veliki narodi, koji u kolektivnom pamćenju čuvaju i sećanje na zlo koje su počinili njihovi preci. Predrasude o sopstvenoj veličini i inferiornosti drugih stiču se u detinjstvu, u okrilju porodice. Međutim, u programima obrazovnih ustanova retko ćemo naći sadržaje koji uče veštini življenja da se ne ugrozi sloboda drugog i da ne postoje ciljevi višeg reda zbog kojih bi sloboda najmanje etničke grupe, ili samo jednog čoveka, bili ugroženi.
CILJEVI PROJEKTA "ROMOLOŠKE STUDIJE" Dosadašnja iskustva sa Romološkim studijama upućuju na pristup izučavanja jezika i nacionalne kulture. Smatrajući da su ovi segmenti tek osnova kompleksnog pružavanja problema Roma, nastojaćemo da ustanovimo odgovarajući edukativni sistem, koji će uvažavati i vrednosne, psihološke, kulturološke i druge aspekte interaktivnog odnosa Roma i drugih naroda u regionu. Program koji počinje sa letnjom školom "Romi - predrasude, zablude i alternative" obuhvata još dva dvonedeljna kursa tokom 2001. i 2002. godine, formiranje mreže i alumni organizacije i druge aktivnosti kroz koji će polaznici, predavači i drugi učesnici u realizaciji steći znanja i iskustva potrebna za podsticanje institucionalnog obrazovnog sistema u regionu.
Program Romoloških studija ralizovaće se kroz nekoliko faza:
CILJEVI LETNJE ŠKOLE “ROMI - PREDRASUDE, ZABLUDE I ALTERNATIVE” Samo sveobuhvatno i permanentno vaspitavanje društva za život u multikulturnoj sredini može u doglednom vremenom doprineti prevazilaženju postojećih predrasuda i afirmaciji ideja tolerancije, dijaloga i međusobnog uvažavanja. Letnja škola osnova je koncepta koji podrazumeva da, kroz osmišljen edukativni program, mladi ljudi, pripadnici romske i drugih etničkih grupa, prevazilaze postojeće predrasude i zablude i uspostavljaju nove sisteme vrednosti. Pored “vaspitavanja” za tolerantniji odnos prema drugima, program škole obuhvata sadržaje koji upućuju na bolje međusobno razumevanje kulture i mentaliteta Roma i Neroma. Učesnici letnje škole mogli bi se, uz odgovarajuća usmeravanja, kompetentno uključivati u rad društvenih, humanitarnih i nevladinih organizacija koji imaju odgovarajuće programe posvećene Romima. Škola bi, svakako doprinela unapređenju znanja o problemima Roma i načinima njihovih rešavanja. Jedan od ciljeva škole je uspostavljanje realne osnove za ustanovljavanje permanentnih Romoloških studija u Jugoslaviji. Letnja škola “Romi - predrasude, zablude i alternative” nastavak je ideje i programa realizovanog kroz seminare “Šta znamo i šta bi trebalo da znamo o Romima” (Vlasina 1997) i "Obrazovanje Roma - stanje i perspektive" (Vlasina 1998), ali i korak dalje i putokaz ka institucionalnim romološkim studijama u regionu i u Jugoslaviji.
ORGANIZATORI
|